Weetjes over het noorderlicht: 12 verrassende feiten op een rij

Het noorderlicht is een van de meest spectaculaire natuurverschijnselen op aarde, en er valt veel meer over te vertellen dan je misschien denkt. De weetjes over het noorderlicht gaan van de oorzaak (zonnevlammen die deeltjes de ruimte in schieten) tot de kleuren, de geluiden en de mythes die er al eeuwen omheen bestaan. Hieronder vind je de opvallendste feiten op een rij.

Hoe het noorderlicht ontstaat

Het noorderlicht ontstaat door botsingen tussen geladen deeltjes van de zon en gasmoleculen in de dampkring van de aarde. De zon stoot voortdurend deeltjes uit via de zonnewind. Bij een zonnevlam of een zogenaamde coronale massacorruptie schiet er een grote wolk van geladen deeltjes richting de aarde. Wanneer die deeltjes in contact komen met zuurstof- en stikstofmoleculen in de atmosfeer, geven die moleculen energie af als licht. Dat licht zie jij als het gekleurde gordijn aan de hemel.

De aarde wordt beschermd door haar magnetisch veld, maar bij de magnetische polen is dat veld het zwakst. Precies daar dringen de deeltjes het makkelijkst door. Dat is de reden waarom je het noorderlicht vooral ziet in landen als Noorwegen, IJsland, Finland, Canada en Alaska, allemaal dicht bij de magnetische noordpool.

De kleuren van het noorderlicht uitgelegd

De kleur van het noorderlicht hangt af van twee dingen: het soort gas dat wordt geraakt en de hoogte in de atmosfeer. Zuurstof op een hoogte van ongeveer 100 kilometer geeft een groen licht, de kleur die je het vaakst ziet. Zuurstof hoger in de atmosfeer, rond de 200 tot 300 kilometer, produceert rood licht. Stikstof geeft blauw en paars.

Rood noorderlicht is zeldzamer, omdat de gasdichtheid op die hoogte veel lager is en de reacties minder vaak voorkomen. Blauw en paars zijn ook zeldzamer en zijn vaak alleen te zien tijdens erg intense weersomstandigheden in de ruimte. Groen is dus verreweg de meest voorkomende kleur, en ook de kleur die het beste zichtbaar is voor het menselijk oog.

Noord- én zuiderlicht bestaan allebei

Een weinig bekend weetje over het noorderlicht is dat er ook een zuiderlicht bestaat. Dat heet aurora australis, terwijl het noorderlicht de aurora borealis wordt genoemd. Beide verschijnselen ontstaan op precies dezelfde manier en spiegelen elkaar vrijwel tegelijkertijd. Het zuiderlicht is moeilijker te zien omdat de gebieden rondom de zuidpool veel dunner bevolkt zijn, denk aan Antarctica en de zuidpunt van Chili en Argentinië.

De zonnenactiviteit bepaalt hoe spectaculair het licht is

De zon doorloopt een cyclus van ongeveer 11 jaar, van relatief rustig naar erg actief en weer terug. Rond het zonnemaximum zijn er meer zonnevlammen en is de kans op een indrukwekkend noorderlicht het grootst. Rond 2024 en 2025 bevindt de zon zich in zo’n actieve fase, wat verklaart waarom het noorderlicht in die periode ook op lagere breedtegraden zichtbaar was, zelfs boven Nederland, België en grote delen van Duitsland en Frankrijk.

Het noorderlicht maakt ook geluid

Lang werd gedacht dat geluid bij het noorderlicht een mythe was. Maar onderzoekers hebben inmiddels vastgesteld dat er onder bepaalde omstandigheden wel degelijk een zacht knisperend of krakend geluid hoorbaar is. Dit geluid ontstaat waarschijnlijk niet op de hoogte waar het licht zichtbaar is, maar veel lager in de atmosfeer, op slechts 70 tot 100 meter boven de grond, waar luchtlagen met een ander elektrisch potentiaal met elkaar in contact komen. Het is een subtiel geluid en niet iedereen hoort het, maar het is niet ingebeeld.

Vroeger dachten mensen van alles bij het zien ervan

Voordat de wetenschap een verklaring gaf, hadden veel volkeren hun eigen verhalen over het noorderlicht. De Vikingen zagen het als het schijnsel van de schilden van de Walkuren, die over de hemelboog reden. Sommige Inuit-volkeren geloofden dat het de geesten van de overledenen waren die een balspel speelden met een walrusschedel. In Finland heette het vuurvos, een mythisch dier dat met zijn staart over de sneeuw streek en vonken de lucht in sloeg. Deze verhalen laten zien hoe indrukwekkend het verschijnsel was voor mensen zonder wetenschappelijke kennis.

Hoe lang duurt een noorderlichtvertoning?

Een typische vertoning duurt een paar minuten tot een uur, maar bij sterke magnetische stormen kan het licht meerdere uren aan de hemel staan. De intensiteit wisselt voortdurend: het ene moment zie je een zwakke gloed, het volgende moment danst er een helder gordijn van kleur over de hemel. De beste tijd om te kijken is tussen 22:00 en 02:00 uur lokale tijd, bij een donkere, heldere lucht ver van stadslicht.

Andere planeten hebben ook poollicht

Het noorderlicht is niet uniek voor de aarde. Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus hebben allemaal een magnetisch veld en een atmosfeer, en dus ook hun eigen versie van poollicht. De NASA heeft met de Hubble-ruimtetelescoop indrukwekkende opnamen gemaakt van het poollicht op Jupiter. Dat is vele malen groter en krachtiger dan het aardse noorderlicht, omdat Jupiter een veel sterker magnetisch veld heeft en de zonnewind er eveneens deeltjes in drijft.

Weetjes over het noorderlicht voor sterrenkundige camera’s

Met het blote oog zie je het noorderlicht vaak als een witte of lichtgroene gloed. Een camera met een lange sluitertijd van 10 tot 25 seconden pikt de kleuren veel beter op dan je eigen ogen. Dat komt omdat camerasensoren gevoeliger zijn voor licht dan het menselijk oog bij lage lichtintensiteit. Veel fotografen zijn dan ook verbaast hoe kleurrijk hun foto’s zijn vergeleken met wat ze zelf zagen staan.

Of je nu naar IJsland reist of gewacht hebt op een toevallige vertoning boven Nederland: het noorderlicht blijft een verschijnsel dat zelfs met alle wetenschap erachter zijn magie niet verliest. De combinatie van zon, magneetveld, atmosfeer en chemie zorgt elke keer weer voor een ander spektakel aan de hemel.