Wat is Lapland? Alles over deze bijzondere regio in het hoge noorden

Lapland is een uitgestrekte culturele en geografische regio in het uiterste noorden van Europa, die zich uitstrekt over vier landen: Finland, Zweden, Noorwegen en een klein deel van Rusland. Het gebied staat ook bekend als Sápmi of Samenland en is van oudsher het thuisland van de Sami, het inheemse volk van het hoge noorden. Lapland is geen land op zich, maar een regio zonder vaste staatsgrenzen, die je herkent aan het rauwe landschap, de poolnachten en de rijke Samische cultuur.

Wat is Lapland precies: een land, een regio of iets anders?

Lapland is geen zelfstandig land en ook geen officiële bestuurlijke eenheid. Het is een culturele regio, vergelijkbaar met hoe mensen spreken over “de Balkan” of “Scandinavië”. De naam verwijst naar het traditionele leefgebied van de Sami, die zichzelf en hun land in hun eigen taal Sápmi noemen. In het Zweeds heet het gebied Sápmi of Lappland, in het Noors Sameland en in het Lule-Samisch Sábme.

Bestuurlijk valt het gebied uiteen in afzonderlijke provincies per land. Zo is er in Finland een provincie die officieel “Lapland” heet, en ook Zweden heeft een provincie Lappland. Maar de culturele regio Lapland als geheel overstijgt die nationale grenzen. Als mensen het over “Lapland” hebben, bedoelen ze vaak de gehele noordelijke regio, of soms specifiek het Finse deel, dat populair is bij toeristen.

Waar ligt Lapland?

Lapland ligt grotendeels boven de poolcirkel, op ongeveer 66 graden noorderbreedte en hoger. De regio grenst in het noorden aan de Noordelijke IJszee. Het landschap bestaat uit uitgestrekte naaldbossen (taiga), open toendra, meren, rivieren en in het noorden kale berghellingen (fjell). In Finland alleen al zijn er tienduizenden meren en rivieren verspreid over het Laplandse gebied.

De grootste stad in de regio is Rovaniemi in Finland, dat ook wel de officiële “thuisstad van de Kerstman” wordt genoemd. In Zweden is Kiruna een bekende stad in de provincie Lappland, mede door de historische ijzermijnen aldaar. In Noorwegen behoren steden als Tromsø en Alta tot het Samenland.

De Sami: het oorspronkelijke volk van Lapland

De Sami zijn de inheemse bewoners van Lapland en leven al duizenden jaren in dit gebied. Ze hebben hun eigen talen (er zijn meerdere Samische talen), tradities en een sterke band met de natuur. Rendierhouderij is van oudsher een centrale bezigheid, al werken de meeste Sami vandaag de dag in allerlei andere beroepen. De Sami zijn officieel erkend als inheems volk in Finland, Zweden en Noorwegen.

De Samische cultuur is uniek en onderscheidt zich onder meer door de joik, een traditionele zangvorm, en de kleurrijke traditionele kledij (gákti). Er zijn aparte Samische parlementen in Finland, Zweden en Noorwegen, die de belangen van de Sami behartigen. De bescherming van de Samische cultuur en taal is een doorlopend punt van aandacht in alle drie de landen.

Klimaat en bijzondere natuurverschijnselen

Lapland heeft een subarctisch klimaat met lange, strenge winters en korte, maar soms verrassend warme zomers. In de winter dalen de temperaturen regelmatig tot min 20 graden Celsius of lager. Door de ligging boven de poolcirkel kent Lapland twee extreme lichtverschijnselen:

• Poolnacht (kaamos): In de diepste winter gaat de zon wekenlang niet op. In Rovaniemi duurt de poolnacht ongeveer twee maanden.
• Middernachtzon: In de zomer schijnt de zon 24 uur per dag, soms wekenlang achter elkaar.

Lapland is ook een van de beste plekken ter wereld om het noorderlicht (aurora borealis) te zien. Vooral tussen september en maart, bij een heldere nachtelijke hemel, zijn de kansen gunstig. Dat trekt jaarlijks veel bezoekers naar de regio.

Lapland als reisbestemming

Finland is veruit het populairste deel van Lapland voor toeristen, met name vanwege de sfeer rondom Kerstmis en het noorderlicht. Rovaniemi trekt elk jaar grote aantallen bezoekers, vooral in december. Typische activiteiten zijn sneeuwscooterritten, husky- en rendiersleeën, verblijf in een glazen iglo om het noorderlicht te bewonderen en bezoek aan de Kerstmanwereld (Santa Claus Village).

Het Zweedse en Noorse deel van Lapland zijn minder massatoeristisch en trekken meer bezoekers die op zoek zijn naar ongerepte natuur, langlaufen of meerdaagse trektochten. Het Zweeds-Laplandse Abisko staat bekend als een van de betrouwbaarste plekken in Europa voor het zien van het noorderlicht, mede door een bijzonder lokaal microklimaat met relatief weinig bewolking.

Wat maakt Lapland uniek ten opzichte van andere noordelijke gebieden?

Wat Lapland onderscheidt van andere noordelijke streken is de combinatie van factoren: de aanwezigheid van een levende inheemse cultuur, de extreme lichtverschijnselen, het ongerepte wildernislandschap en de toegankelijkheid voor toeristen. Groenland is bijvoorbeeld wilder en afgelegen, terwijl IJsland een eilandstaat is zonder vergelijkbare inheemse cultuur. Lapland biedt dat alles binnen de Europese Unie (voor het Finse en Zweedse deel), wat de drempel voor een bezoek verlaagt.

De naam “Lapland” heeft ook iets magisch in de populaire verbeelding, mede door de kersttraditie en de sprookjesachtige winterlandschappen. Dat maakt het een begrip dat verder gaat dan de geografische grenzen van de regio.

Kort samengevat: Lapland is geen land maar een eeuwenoude culturele regio in het hoge noorden van Europa, van oudsher bewoond door de Sami, en verdeeld over Finland, Zweden, Noorwegen en Rusland. Of je nu geïnteresseerd bent in de Samische cultuur, het noorderlicht of de extreme poolnatuur, Lapland biedt een ervaring die je nergens anders in Europa op dezelfde manier vindt.