Waar ligt de poolcirkel? Exacte ligging en wat je er vindt

De poolcirkel ligt op 66°33′ noorderbreedte en loopt als een denkbeeldige lijn rondom de aarde, net ten noorden van 66 graden noorderbreedte. Dit is de grens waarboven de zon op de langste dag van het jaar minimaal één keer niet ondergaat, en op de kortste dag minimaal één keer niet opkomt.

De poolcirkel snijdt meerdere landen en continenten, maar is misschien het bekendst in Noorwegen, waar hij door de provincie Nordland loopt. Daar kun je de oversteek ook fysiek ervaren, met een markering langs de weg.

Waar ligt de poolcirkel precies op de kaart?

De poolcirkel bevindt zich op een breedte van 66°33′ noord. Hij loopt volledig rondom de aardbol en passeert acht landen: Noorwegen, Zweden, Finland, Rusland, de Verenigde Staten (Alaska), Canada, Groenland en IJsland. In Europa kom je de poolcirkel het makkelijkst tegen in Scandinavië.

In Noorwegen kruist de poolcirkel het vasteland in de provincie Nordland, ruwweg ter hoogte van de stad Mo i Rana. Op de Europese snelweg E6, die van Oslo naar Noord-Noorwegen loopt, kun je de oversteek niet missen: er staat een groot monument dat de exacte locatie markeert. Dit is voor veel reizigers een populair tussenstop.

Waarom ligt de poolcirkel op deze breedtegraad?

De ligging van de poolcirkel is geen toeval, maar hangt samen met de kanteling van de aardas. De aarde staat 23°27′ gekanteld ten opzichte van de baan om de zon. Die kanteling zorgt ervoor dat gebieden boven de 66°33′ in de zomer de zon niet zien ondergaan (middernachtzon) en in de winter volledig in het donker zitten (poolnacht). De som van 90° minus 23°27′ geeft precies de breedte van de poolcirkel.

Strikt genomen verschuift de poolcirkel langzaam, omdat de kanteling van de aardas heel licht verandert over duizenden jaren. Op dit moment beweegt de poolcirkel iets naar het noorden, met een paar meter per jaar. Voor praktische doeleinden geldt de 66°33′ als vaste grens.

Gebieden die de poolcirkel doorkruist

Hieronder zie je welke landen en gebieden de poolcirkel passeert, van west naar oost:

• Canada (onder andere de Northwest Territories en Nunavut)
• Groenland
• IJsland (het noordpuntje van het eiland ligt er net boven)
• Noorwegen (door de provincie Nordland, vasteland en eilanden)
• Zweden (door Lapland)
• Finland (door het noorden van Lapland)
• Rusland (door Siberië en verder oostwaarts)
• Alaska, Verenigde Staten

Verreweg het grootste deel van de poolcirkel loopt over open oceaan of onbewoond gebied. De bewoonde gebieden langs de poolcirkel zijn relatief dun bevolkt.

De poolcirkel in Noorwegen: wat je er ter plekke ziet

In Noorwegen is de oversteek van de poolcirkel uitgegroeid tot een toeristische attractie. Bij het Polarsirkelsenteret, langs de E6 in Nordland, vind je een bezoekerscentrum waar je een certificaat kunt ophalen als bewijs dat je de poolcirkel hebt gepasseerd. Het monument markeert de exacte breedtegraad en biedt een goed fotomoment.

Wie de poolcirkel per boot passeert, bijvoorbeeld op een cruiseschip langs de Noorse kust, krijgt soms een kleine ceremonie aangeboden. Dit is een oud scheepvaarttradditie die nog altijd in leven wordt gehouden op expedities en cruises naar Noord-Noorwegen en Spitsbergen.

De poolcirkel is geen fysieke grens, maar een astronomische lijn. Je merkt bij het oversteken geen verandering in het landschap, de temperatuur of de natuur. Wat wél verandert, is de kans op bijzondere verschijnselen zoals het noorderlicht in de winter en de middernachtzon in de zomer. Die zijn boven de poolcirkel merkbaar intenser en frequenter dan eronder.