Wat is een rendier? Alles over dit bijzondere hert

Een rendier is een zoogdier uit de familie van de hertachtigen, met de wetenschappelijke naam Rangifer tarandus. Het is het enige hertachtige waarbij zowel mannetjes als vrouwtjes geweien dragen. Rendieren leven in koude streken en zijn nauw verbonden met het leven van mensen zoals de Sami in Noord-Europa.

Hoe ziet een rendier eruit?

Rendieren zijn stevige, gedrongen dieren met een dik wintervacht dat hen beschermt tegen vrieskou. Hun vacht is bruin tot grijs van kleur en wordt in de winter lichter. Onder de bovenste laag haar zit een dichte ondervacht die extra warmte vasthoudt.

Het meest opvallende kenmerk is het gewei. Zowel stieren (mannetjes) als koeien (vrouwtjes) dragen geweien, wat rendieren uniek maakt binnen de hertenfamilie. De geweien van mannetjes zijn groter en indrukwekkender dan die van vrouwtjes. Na de paartijd werpen mannetjes hun gewei af; vrouwtjes houden hun gewei langer vast, soms tot ver in de winter.

Rendieren hebben brede, gespreide hoeven. Dat klinkt onbelangrijk, maar het is juist wat ze zo goed maakt in hun omgeving. De brede hoeven fungeren als sneeuwschoenen op diepe sneeuw en als peddels in het water. Ze maken het dier ook stabiel op ijzige ondergrond.

Waar leven rendieren?

Rendieren zijn van nature thuis in arctische en subarctische gebieden. Je vindt ze in Noord-Europa, Noord-Azië en Noord-Amerika. In Noord-Amerika heet het wild levende exemplaar ook wel kariboe. In Europa leven wilde rendieren vooral op Spitsbergen en in Scandinavië. Getemd worden ze gehouden door de Sami in Noord-Noorwegen, Noord-Zweden en Finland, en door andere volken in Siberië.

Het dier is uitstekend aangepast aan de toendra en de taiga. In de zomer trekken rendieren naar koelere gebieden om muggen te ontwijken en vers voedsel te vinden. In de winter zakken ze af naar meer beschutte streken met bossen, waar ze onder de sneeuw naar mos en korstmossen graven. Die trekvorm heet migratie en rendieren leggen daarvoor soms honderden kilometers af.

Wat eet een rendier?

Rendieren zijn planteneters. Ze leven vooral van grassen, zeggen, schimmels en mos, waaronder rendiermos (een korstmos dat zijn naam niet voor niets draagt). In de zomer maken ze gebruik van het rijkere aanbod aan kruiden en bladeren. In de winter is voedsel schaars en moeten ze met hun hoeven door de sneeuw graven om bij mos en korstmossen te komen.

Rendieren hebben een meervoudige maag, net als koeien. Daardoor kunnen ze moeilijk verteerbaar plantaardig materiaal toch goed benutten.

Rendier als tam dier

Rendieren zijn een van de weinige hertachtigen die door mensen zijn gedomesticeerd. Al duizenden jaren houden volkeren in het hoge noorden rendieren voor vlees, melk, huiden en als trekdier. Temme rendieren zijn socialer en minder schuw dan hun wilde soortgenoten, maar ze zijn nooit volledig tam geworden in de zin zoals een hond of koe dat is. Ze blijven gevoelig voor stress en hebben grote ruimte nodig.

In de Scandinavische cultuur is het rendier onlosmakelijk verbonden met de Sami, die de dieren van oudsher met de seizoenen meebewegen. De kuddes trekken mee op de migratieroutes en worden door herders te voet, op ski’s of tegenwoordig met sneeuwscooters begeleid.

Rendier in de volksverbeelding

Veel mensen kennen het rendier vooral via het kerstverhaal van de slee van de Kerstman, getrokken door vliegende rendieren met namen als Rudolph. Die traditie stamt uit de negentiende eeuw en heeft weinig te maken met het echte dier, maar heeft de bekendheid van rendieren wereldwijd flink vergroot.

Veelgestelde vragen over rendieren

Is een rendier hetzelfde als een eland?
Nee. Een eland is een ander hert, veel groter dan een rendier. Elanden leven ook in noordelijke gebieden, maar ze zijn niet gedomesticeerd en hebben een heel ander uiterlijk, met een brede, hangende snuit.

Kunnen rendieren echt vliegen?
Nee, dat is een sprookje. Rendieren zijn uitstekende lopers en zwemmers, maar vliegen kunnen ze niet.

Zijn rendieren bedreigd?
De situatie verschilt per ondersoort. Sommige populaties, zoals de kariboe in Noord-Amerika, zijn de afgelopen decennia sterk in aantal achteruitgegaan door klimaatverandering, habitatverlies en menselijke verstoring. Andere populaties, met name temme kuddes, zijn stabieler.

Het rendier is kortom een opmerkelijk dier: goed aangepast aan extreme kou, uniek in de hertenfamilie vanwege de geweien bij beide geslachten, en al eeuwenlang verbonden met het leven van mensen in het hoge noorden.