Het noorderlicht: een kleurrijk wonder aan de hemel verklaard

De zon als bron van het noorderlicht

Alles begint bij de zon, de grote ster in het midden van ons zonnestelsel. De zon is veel meer dan een warme bol die licht geeft. Ze zendt voortdurend kleine, geladen deeltjes de ruimte in.

Deze stroom deeltjes noemen we zonnewind. Deze zonnewind reist met hoge snelheid door het heelal. Meestal merkt de aarde hier weinig van, want er is een soort schild om onze planeet: het magnetisch veld.

Soms, als de zon zeer actief is en veel energie uitzendt, komen er toch flinke hoeveelheden zonnewind richting de aarde. Dit gebeurt vaak in de vorm van een zonnestorm. Juist dan kan het noorderlicht heel fel en ver zichtbaar zijn.

Het spel tussen deeltjes en de dampkring

Wanneer de zonnewind onze planeet bereikt, beschermen magnetische velden bij de polen de aarde. Rond de Noordpool (en ook de Zuidpool, waar het poollicht heet) worden sommige van die deeltjes toch de aardatmosfeer in geleid. Daar botsen deze kleine, geladen deeltjes met moleculen in de lucht, zoals zuurstof en stikstof. Deze botsingen geven energie af, en die energie zien we als licht. Het leuke is dat de kleur van het noorderlicht afhangt van het soort molecuul dat geraakt wordt. Zuurstof zorgt vaak voor groen of rood licht. Wordt stikstof geraakt, dan kunnen we paarse en blauwe tinten zien. Zo ontstaat het prachtige beeld dat mensen kennen van foto’s of vakanties in landen als Noorwegen, Finland en IJsland.

Waarom het noorderlicht vooral bij koude, heldere lucht zichtbaar is

Niet iedereen krijgt het zomaar te zien. Het noorderlicht is het beste te bewonderen als het donker is en de lucht helder. Wolken maken de kleuren minder goed zichtbaar. Vooral in de winter, wanneer de nachten lang zijn, is de kans het grootst. Daar komt bij dat in gebieden rond de Noordpool het magneetveld van de aarde het sterkst werkt. Op deze plaatsen worden de geladen deeltjes uit de zonnewind het makkelijkst naar de atmosfeer geleid. Daardoor kun je het noorderlicht meestal alleen zien in Noord-Europa, Alaska, Canada en Groenland. Soms, als er veel activiteit op de zon is, wordt het echter ook in Nederland of België gezien.

Natuur-klimaat en de invloed op het noorderlicht

Het noorderlicht laat mooi zien hoe natuur-klimaat samenhangen. Zonnewind is een effect van het weer op de zon, dat invloed heeft tot ver op aarde. Ook de aardatmosfeer speelt een rol. Het magnetisch veld, de dampkring en de aanwezigheid van bepaalde moleculen bepalen het zichtbare licht. Zelfs het weer bij ons, zoals wolken of mist, bepaalt uiteindelijk wat we met het blote oog zien. Steeds vaker zien mensen berichten als ‘vanavond kans op noorderlicht’ als de zon actief is geweest. Zo zijn natuur, klimaat en het dagelijkse weer allemaal betrokken bij dit bijzondere wonder aan de hemel.

Veelgestelde vragen over hoe het noorderlicht ontstaat

• Waarom heeft het noorderlicht verschillende kleuren? De kleuren van het noorderlicht ontstaan door de soorten moleculen waarmee de geladen deeltjes in de lucht botsen. Zuurstof geeft groene en rode kleuren, terwijl stikstof zorgt voor blauw of paars. Elke soort molecuul geeft bij botsing een eigen lichtkleur af.
• Kan ik het noorderlicht overal ter wereld zien? Het noorderlicht zie je vooral op hoge breedte, zoals bij de Noordpool. Soms, bij veel zonnewind, kun je het ook verder naar het zuiden zien, bijvoorbeeld in Nederland. In tropische landen zie je het meestal niet.
• Wat is het verschil tussen het noorderlicht en het zuiderlicht? Het noorderlicht verschijnt bij de Noordpool, terwijl het zuiderlicht bij de Zuidpool zichtbaar is. De Engelse namen zijn ‘aurora borealis’ voor het noorden en ‘aurora australis’ voor het zuiden. Het lichteffect en het ontstaan zijn hetzelfde.
• Is het noorderlicht gevaarlijk voor mensen of dieren? Het noorderlicht is niet gevaarlijk om naar te kijken. Het is gewoon licht en het ontstaat hoog in de lucht, ver boven het aardoppervlak. Mensen en dieren ondervinden er geen last van.
• Welke periode is het beste om het noorderlicht te zien? Het noorderlicht wordt vooral gezien tijdens donkere, heldere winternachten. De beste kans heb je van september tot maart, als de nachten in het noorden lang zijn en de lucht vaak helder is.