Landschap zonder bomen: dit is een toendra

Een toendra is een groot gebied waar bijna geen bomen groeien, vlakbij een poolgebied of aan de rand van een woestijn. Het landschap bestaat vooral uit gras, mossen, korstmossen en lage struiken. Door de kou en het korte groeiseizoen zie je hier weinig soorten planten of dieren. De uitgestrekte vlakte lijkt op sommige plekken wel oneindig. Veel mensen weten niet precies hoe het er daar uitziet of waarom juist deze planten en dieren in zo’n gebied kunnen leven. In deze blog lees je meer over de toendra en zijn bijzondere wereld.

Kenmerken van het toendralandschap

Het landschap van de toendra valt meteen op door het ontbreken van bomen. Dit komt vooral door het harde klimaat. In de zomer is het er kort warm, maar de grond blijft vaak kouder dan in andere gebieden. Dit heeft te maken met permafrost, een laag bevroren aarde onder de oppervlakte. Alleen de bovenste laag ontdooit in de zomer, waardoor planten maar even de tijd hebben om te groeien. De bodem is drassig en nat door smeltend ijs en weinig water kan wegzakken. Het landschap ziet er uitgestrekt en kaal uit, met veel open ruimtes en weinig beschutting. Door de wind lijkt het nog leger, want sneeuw en kou blijven lang hangen. De toendra lijkt daarom soms op een grote, ruige vlakte zonder kleuren, behalve wat groen, grijs en bruin.

Dieren en planten die zich aanpassen aan de kou

Op de toendra vind je vooral planten die tegen barre kou kunnen, zoals grassen, mossen, korstmossen en dwergstruiken. Deze soorten blijven laag bij de grond om zich te beschermen tegen de wind en kou. Bloemen en struiken groeien hier heel snel wanneer de temperatuur iets oploopt, want de zomer is vaak maar twee maanden lang. Sommige dieren hebben zich ook aangepast aan het leven in de koude toendra. Bekende bewoners zijn rendieren, poolvossen, lemmingen en sneeuwuilen. Veel vogels komen alleen in de zomer naar de toendra om te broeden en vertrekken weer in de winter. Dieren krijgen vaak een dikke vacht of verenpak, bouwen holen of trekken weg als het te koud wordt. Omdat het menu van deze dieren beperkt is, eten ze vaak mossen, wortels of kleine insecten. Op de toendra is het niet makkelijk om eten te vinden. Toch hebben de dieren en planten hun eigen manier om te overleven.

Waar vind je toendra’s op de wereld?

Toendra’s liggen vooral in het noorden van de aarde, rond de Noordpool. Grote delen van Rusland, Canada, Alaska en Groenland bestaan uit dit soort landschap. Ook in Scandinavië en op sommige hoge bergen in andere delen van de wereld vind je gebieden met bijna dezelfde beplanting en omstandigheden. De precieze grens tussen poolgebied en toendra verschuift soms door het klimaat. Op sommige plekken is de overgang van bos naar toendra duidelijk te zien, vooral doordat het bos ineens overgaat in een kale, weidse vlakte. Niet alleen in koude gebieden ontstaat een toendra, soms komen deze landschappen ook voor op heel droge plekken, zoals bij woestijnranden waar nauwelijks bomen kunnen groeien. De grootste toendra ter wereld ligt in Siberië. Hier leven nog steeds sommige groepen mensen die zich helemaal hebben aangepast aan het leven op deze open vlaktes.

De waarde van de toendra voor mens en natuur

Hoewel de toendra kaal en leeg lijkt, zijn deze gebieden belangrijk voor het leven op aarde. De permafrostlaag houdt veel koolstof vast, waardoor er minder CO2 in de lucht komt. Dit helpt om het klimaat stabiel te houden. Bovendien zijn toendra’s thuis voor speciale dieren en planten die nergens anders kunnen overleven. Voor sommige volken is de toendra hun thuisbasis, waar ze rendieren hoeden of jagen op dieren. Wetenschappers vinden het landschap interessant omdat hier sporen liggen van oude dieren en planten, diep bevroren in de grond. Door opwarming smelt de permafrost in sommige gebieden. Dit kan grote gevolgen hebben voor het landschap, de dieren en het klimaat op aarde. Daarom wordt veel onderzoek gedaan naar wat deze veranderingen voor de toendra en voor ons allemaal kunnen betekenen. De toendra laat goed zien hoe sterk natuur en klimaat met elkaar te maken hebben.

Veelgestelde vragen over de toendra

• Wat betekent permafrost op de toendra?

  Permafrost is een laag aarde die altijd bevroren blijft. Op de toendra ligt deze laag vaak meteen onder het oppervlak en ontdooit alleen de bovenste laag in de zomer. Planten groeien dus in slechts een dunne laag grond.

• Welke dieren leven op de toendra?

  Op de toendra vind je onder meer rendieren, poolvossen, sneeuwuilen en lemmingen. Veel dieren kunnen goed tegen kou en hebben zich aangepast aan het leven op open vlaktes met weinig voedsel.

• Hoe verandert de toendra door klimaatverandering?

  Door klimaatverandering smelt in sommige gebieden de permafrost. Hierdoor verandert het landschap, kunnen planten en dieren verdwijnen en komt er meer CO2 vrij in de lucht.

• Waarom groeien er geen bomen in een toendra?

  Bomen groeien bijna niet op een toendra door het koude klimaat en de bevroren ondergrond. De wortels van bomen kunnen zich niet goed verspreiden, daarom zie je vooral lage planten en struiken.