Hoe ziet de kerstman eruit? Het bekende uiterlijk uitgelegd

De kerstman heeft een rond gezicht met een volle witte baard, een rode jas met witte bontrand, een rode muts en een dikke buik. Dit beeld is wereldwijd herkenbaar en al meer dan een eeuw vrijwel gelijk gebleven. Maar hoe is dit uiterlijk eigenlijk ontstaan, en kloppen alle details die je op plaatjes ziet?

Hoe ziet de kerstman eruit: de vaste kenmerken

Het uiterlijk van de kerstman bestaat uit een paar vaste elementen die bijna overal ter wereld hetzelfde zijn. Hij draagt een rode jas die tot op zijn knieën valt, met witte bont langs de mouwen, de zoom en de kraag. Daaronder draagt hij een zwarte riem met een grote gesp. Zijn broek is ook rood en zijn laarzen zijn zwart en hoog.

Op zijn hoofd draagt hij een rode puntige muts met een witte pompon aan het uiteinde. Zijn baard is lang, vol en spierwit. Zijn haar is eveneens wit. Zijn gezicht is rond en rood van kleur, alsof hij net buiten in de kou heeft gestaan. Zijn ogen zijn vrolijk en zijn neus is bol en rood.

De kerstman is gezet van figuur. Zijn dikke, ronde buik is een van zijn meest kenmerkende trekken. In veel verhalen en liedjes wordt daar grappend naar verwezen, zoals in het bekende Engelse liedje dat zijn buik vergelijkt met “a bowl full of jelly”.

Rood en wit: waarom deze kleuren?

Er gaat een hardnekkig verhaal dat Coca-Cola de kerstman in zijn huidige rode jas heeft gestoken via een reclamecampagne in de jaren dertig van de twintigste eeuw. Dat klopt maar gedeeltelijk. De illustrator Haddon Sundblom schilderde voor Coca-Cola vanaf 1931 een vriendelijke, mollige kerstman in het rood, en deze afbeeldingen werden wereldberoemd. Maar rood was al eerder in gebruik als kleur voor de kerstman, onder andere in illustraties van de Amerikaanse cartoonist Thomas Nast uit de negentiende eeuw.

Rood en wit zijn ook de kleuren van Sinterklaas en de bisschopskleding uit de christelijke traditie. De kerstman is mede gebaseerd op Sint-Nicolaas, de heilige bisschop die bekendstond om zijn vrijgevigheid. De rode kleur heeft dus meerdere wortels tegelijk.

Wat draagt hij bij zich?

De kerstman wordt vrijwel altijd afgebeeld met een grote bruine of rode zak vol cadeaus. Soms draagt hij een houten of met stof beklede zak op zijn rug, soms sleept hij hem achter zich aan. In veel afbeeldingen heeft hij ook een slee, getrokken door rendieren, waarmee hij over daken vliegt om cadeaus te bezorgen.

In sommige landen en tradities heeft de kerstman ook een staf of stok bij zich, vergelijkbaar met de bisschopsstaf van Sinterklaas. In Noord-Europa, zoals in Finland en Lapland, wordt de kerstman soms iets anders afgebeeld: wat minder voluptueus, wat meer winters gekleed, maar de basiskenmerken blijven vrijwel gelijk.

Staat hij altijd buiten in de kou of zit hij ook aan tafel?

In klassieke afbeeldingen staat de kerstman op het dak, naast zijn slee, of hij klimt door een schoorsteen. Later kwamen daar warmere scènes bij: de kerstman bij een vuur, een kop chocolademelk drinkend, of lachend temidden van elfen in zijn werkplaats op de Noordpool. Dat beeld van een gezellige, joviale man die geniet van het moment past bij zijn karakter: goedlachs, vrijgevig en altijd in een goed humeur.

In winkelcentra en op kerstmarkten zit de kerstman meestal in een grote stoel of op een troon, zodat kinderen bij hem op schoot kunnen zitten. Zijn kostuum is daar vaak van fluweel of pluche, en de baard is soms echt, soms nep. Een echte baard geldt als een teken van kwaliteit bij professionele kerstmannen.

Verschilt het uiterlijk per land?

In de meeste westerse landen is het uiterlijk van de kerstman vrijwel identiek. In Rusland bestaat een vergelijkbare figuur: Ded Moroz (Vadertje Vorst), die een lange blauwe of witte jas draagt in plaats van rood. In Scandinavië is de “tomte” of “nisse” een elfachtig figuurtje met een rode muts, dat als voorloper van de moderne kerstman wordt gezien maar kleiner en minder statig oogt.

In Finland, het land dat zichzelf graag omschrijft als het echte thuisland van de kerstman, draagt hij hetzelfde rode pak als elders, maar de setting is ijziger en de sfeer nuchterder. De Finse kerstman woont volgens de traditie in Rovaniemi, in Lapland, en ontvangt daar het hele jaar door bezoekers.

Of je de kerstman nu ziet op een chocoladewikkel, een kerstkaart of in een winkelcentrum: zijn rode jas, witte baard, zwarte laarzen en ronde buik maken hem in één oogopslag herkenbaar. Dat uiterlijk is over meer dan een eeuw langzaam gegroeid tot een van de meest universele beelden ter wereld.