Eilanden: de meest fascinerende stukken land ter wereld

Eilanden hebben iets wat mensen altijd al heeft aangetrokken. Omgeven door water, soms piepklein en soms zo groot als een heel continent, vertellen ze elk een eigen verhaal. Van tropische atollen in de Stille Oceaan tot rotsachtige kliffen in de Noordzee: geen twee landmassa’s zijn hetzelfde. Toch weten de meeste mensen maar weinig over hoe ze ontstaan, wie er woont en welke landen er eigenlijk het meeste van hebben. Dat is precies waarom het loont om er eens goed naar te kijken.

Hoe een eiland ontstaat

Een eiland is een stuk land dat volledig omgeven is door water. Dat klinkt eenvoudig, maar de manier waarop zo’n stuk land er komt, is dat lang niet altijd. Sommige eilanden ontstaan door vulkanische activiteit. Als een vulkaan op de bodem van de oceaan uitbarst, stapelt lava zich op totdat het boven het wateroppervlak uitkomt. Zo zijn de Hawaïaanse eilanden gevormd. Andere eilanden zijn het gevolg van verschuivingen in de aardkorst of van stijging van de zeespiegel waardoor laaglanden afsplitsen van het vasteland. Groot-Brittannië was ooit verbonden met Europa, maar raakte duizenden jaren geleden geïsoleerd door het stijgende zeewater na de laatste ijstijd. Er zijn ook zogenaamde koraaltollen, dunne ringen van koraalrif die een lagune omsluiten. Deze zijn bijzonder kwetsbaar omdat ze nauwelijks boven zeeniveau uitsteken.

Zweden heeft de meeste eilanden ter wereld

Veel mensen denken bij veel eilanden meteen aan Indonesië of de Filipijnen. Die landen hebben inderdaad duizenden landmassa’s in zee, maar toch staat Zweden bovenaan de lijst. Het Scandinavische land telt naar schatting meer dan 267.000 eilanden. Dat komt door de ijstijden. Duizenden jaren geleden schuurden gigantische gletsjers over het Zweedse landschap. Ze groeven diepe dalen en lieten rotsachtige heuvels achter. Toen het ijs smolt en de zeespiegel steeg, kwamen deze heuvels onder water te staan, op de toppen na. Zo ontstond de zogenaamde schärgård, de Zweedse archipel langs de kust. De meeste Zweedse eilandjes zijn niet groter dan een voetbalveld en zijn onbewoond, maar in de zomer trekken ze veel bezoekers die er kamperen of een zomerhuis hebben.

Bewoonde eilanden en het leven erop

Wereldwijd wonen honderden miljoenen mensen op een eiland. Sommige landmassa’s zijn zo groot dat bewoners nauwelijks beseffen dat ze op een eiland leven. Australië geldt officieel als het grootste eiland ter wereld, al wordt het ook wel als continent gezien. Java in Indonesië is met meer dan 150 miljoen inwoners een van de dichtstbevolkte plekken op aarde, terwijl het maar een eiland is. Het leven op kleinere bewoonde eilanden is heel anders. Bewoners zijn vaak afhankelijk van bootverbindingen of vliegtuigen voor boodschappen, medische zorg en contacten met de buitenwereld. Op de Faeröer eilanden, midden in de Atlantische Oceaan tussen Noorwegen en IJsland, wonen slechts ongeveer 55.000 mensen. Ze hebben hun eigen taal, eigen vlag en een sterke eigen cultuur, ook al zijn ze officieel onderdeel van Denemarken. Dat laat zien hoe eilanden bijzondere gemeenschappen kunnen vormen, juist door hun afzondering.

Bedreigde eilanden en klimaatverandering

Niet alle eilanden hebben een zekere toekomst. Door de opwarming van de aarde stijgt de zeespiegel wereldwijd. Voor laaggelegen eilandnaties als de Malediven, Tuvalu en Kiribati is dat een directe bedreiging. De Malediven liggen gemiddeld minder dan anderhalve meter boven zeeniveau. Als de zeespiegel in de komende decennia verder stijgt, kunnen grote delen van deze atollen onbewoonbaar worden. De overheid van Kiribati heeft al land gekocht in Fiji als mogelijke uitwijkplek voor zijn bevolking. Dit is geen verre toekomstmuziek: sommige kleine, onbewoonde eilandjes zijn al verdwenen onder water. Ondertussen kampen eilanden in tropische gebieden ook met hevigere orkanen en cyclonen, die kustlijnen sneller aantasten. Het vraagstuk rond deze kwetsbare landmassa’s raakt aan grote thema’s als klimaatrechtvaardigheid, want de landen die het minst bijdragen aan de uitstoot van broeikasgassen, zijn vaak het eerste de dupe.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een eiland en een schiereiland?
Een eiland is aan alle kanten omgeven door water. Een schiereiland is dat niet: het is via een stuk land verbonden met een groter stuk vasteland of een continent. Denk aan het Iberisch Schiereiland, waar Spanje en Portugal op liggen.

Welk eiland is het grootst ter wereld?
Het grootste eiland ter wereld is Groenland, met een oppervlakte van ruim 2 miljoen vierkante kilometer. Australië is groter, maar wordt officieel als continent beschouwd en telt daarom niet mee in de vergelijking.

Zijn alle eilanden ontstaan op dezelfde manier?
Nee, eilanden ontstaan op verschillende manieren. Sommige komen voort uit vulkanische activiteit, andere zijn afgesplitst van het vasteland door een stijgende zeespiegel, en weer andere zijn opgebouwd uit koraalrif. De ontstaansgeschiedenis bepaalt ook de vorm, de bodem en de natuur van een eiland.

Hoeveel mensen wonen er wereldwijd op eilanden?
Wereldwijd wonen naar schatting ongeveer 730 miljoen mensen op een eiland. Dat is bijna tien procent van de totale wereldbevolking. Dit aantal is inclusief bewoners van grote eilanden zoals Java, Honshu in Japan en de Britse eilanden.