Sneeuw: van waterdamp tot zachte vlokken

Als je wilt weten hoe sneeuw ontstaat, moet je naar hoge wolken kijken waar waterdamp wordt omgezet in ijskristallen zodra het erg koud is. Wanneer deze ijskristallen aan elkaar plakken, vallen ze naar beneden als wat wij sneeuw noemen. Dit bijzondere natuurverschijnsel zie je meestal in de winter, als de temperatuur onder nul blijft. Maar hoe verandert water in de lucht in die witte deken op straat? Ontdek hier hoe dat precies in zijn werk gaat.

Van damp tot ijskristal in de lucht

Hoog in de lucht zweeft waterdamp. Dit is water dat is verdampt en onzichtbaar blijft voor het oog. Als het daarboven koud genoeg is, kouder dan het vriespunt, verandert de damp. In plaats van druppeltjes die regen vormen, ontstaan er kleine ijskristallen. Vaak gebeurt dit bij temperaturen van min vijf tot min twintig graden. Om een ijskristal te kunnen vormen, heeft de damp stofdeeltjes nodig. Dit kunnen hele kleine stukjes stof, roet of zout zijn. Waterdamp hecht zich aan zo’n stofdeeltje, waarna het bevroren tot een klein kristal. Dat is het begin van het sneeuwproces.

Kleine kristallen worden samen een sneeuwvlok

Een sneeuwvlok ontstaat niet in één keer. Als een ijskristal groeit, komen er steeds meer ijskristallen bij. Door de kou blijft het bevroren, en door botsingen in de lucht plakken kristallen vast aan elkaar. Zo ontstaat een grotere vlok. De vorm van een sneeuwvlok is altijd uniek. Soms zijn het stervormen, soms zien ze eruit als plaatjes of staven. Hoe kouder het is in de wolk, hoe complexer de vormen kunnen worden. Wind en luchtvochtigheid zorgen er ook voor dat geen enkele sneeuwvlok hetzelfde is. Wanneer zo’n vlok zwaar genoeg is, dwarrelt hij naar beneden.

Van de lucht naar de grond: wanneer blijft sneeuw liggen?

Het komt niet altijd voor dat sneeuw uit de lucht ook daadwerkelijk de grond bereikt. Als het onderweg naar beneden warmer wordt dan nul graden, smelt de vlok en verandert die in regen of natte sneeuw. Sneeuw blijft alleen liggen als de temperatuur op de grond ook onder nul is. Dan bevriest niet alleen de vlok, maar ook alles waarop hij valt. Een vers pak sneeuw kan de wereld in korte tijd wit maken. Als het na enige tijd warmer wordt of als er zout gestrooid is, smelt de sneeuw. Deze verdwijnt dan als water in de grond of het riool.

Waarom valt er niet elk jaar sneeuw?

In Nederland zijn winters vaak nat en niet extreem koud. Vaak ligt de temperatuur maar iets onder het vriespunt, of komt hij daar nauwelijks onder. Hierdoor lukt het niet altijd om van echte sneeuw te genieten. Soms zie je alleen natte vlokken die snel smelten. In berggebieden en koudere landen valt juist vaak veel meer sneeuw. Daar blijft het langer koud en droog, waardoor het vaker wit wordt. Toch kan het ook in ons land af en toe flink sneeuwen, vooral als koude lucht uit het noorden of oosten komt. Als zo’n koufront samenvalt met vochtige lucht, ontstaan de mooiste winterlandschappen.

De meest gestelde vragen over hoe sneeuw ontstaat

• Wat zorgt ervoor dat sneeuw uit zeshoekige vlokken bestaat? Sneeuwvlokken hebben bijna altijd een zeshoekige vorm omdat watermoleculen zich op deze manier aan elkaar hechten als ze bevriezen. Zo ontstaat een ijskristal met zes gelijke armen.
• Kan sneeuw ook ontstaan als het niet vriest? Sneeuw kan alleen ontstaan bij temperaturen onder nul, omdat water anders niet bevriest tot ijskristallen. Wel kunnen sneeuwvlokken soms smelten als ze door warmere lucht zakken en dan valt er natte sneeuw of regen.
• Hoeveel soorten sneeuw zijn er eigenlijk? Er bestaan veel soorten sneeuw, zoals verse poedersneeuw, natte sneeuw, ijssneeuw en korrelsneeuw. Het soort hangt af van temperatuur en luchtvochtigheid tijdens het vallen en daarna.
• Waarom is het buiten vaak stil als er sneeuw ligt? Een verse laag sneeuw werkt als een deken die geluid dempt. Hierdoor hoor je minder verkeerslawaai en lijkt het stiller buiten na een sneeuwbui.